Ҳар бир куз-қиш мавсуми ўткир респиратор инфекциялар биланкасалланишнинг кўпайиши билан кечади. Ўткир респиратор вируслиинфекция (ЎРВИ) ва шамоллаш енгил касаллик сифатида қабул қилинишигақарамай, айнан улар шифокорлар ва дорихоналарга мурожаат қилишнинг энгкўп сабабларидан бири бўлиб қолмоқда. Фармацевтнинг вазифаси фақатгинадори-дармонларни таклиф қилиш эмас, балки малакали маслаҳат бериш, юзага келиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш ва даволанишгамасъулиятли муносабатни шакллантиришдир.
Шамоллаш деганда одатда риновируслар, коронавируслар, аденовируслар вабошқа қўзғатувчилар келтириб чиқарадиган вирусли респиратор касалликларнинг енгил шакллари тушунилади. Бу вируслар ҳаво орқали ёкибеморларнинг балғам томчилари билан ифлосланган буюмлар орқалитарқалади. Шу сабабли, одамлар гавжум жойларда ва одамлар бир-биригаяқин турган ёпиқ биноларда ЎРВИ билан касалланиш хавфи ортади.
Асосий белгилари қуйидагилардан иборат:
• тумов, аксириш, бурун битиши
• томоқ қичиши ва оғриши
• йўтал
• ҳароратнинг ўртача кўтарилиши
• умумий ҳолсизлик
Касаллик кўпинча ўз-ўзидан ўтиб кетса-да, айниқса болалар, қариялар васурункали касалликларга чалинган беморларда бактериал инфекциялар биланасоратланиши мумкин.
Иситмага қарши курашда асосий ёндашув
Етакчи мутахассисларнинг таъкидлашича: шамоллаш ва гриппда асосиййўналиш бу симптоматик даволаш – беморнинг аҳволи ва ҳаёт сифатинияхшилаш учун касалликнинг энг яққол намоён бўлган белгиларини бартарафэтишдир.
Оғриқ ва иситмани йўқотиш учун ишлатиладиган дорилар орасидакўпчиликка таниш бўлган ностероид яллиғланишга қарши дорилар ҳам вабутунлай бошқа таъсир механизмига эга бўлган дорилар ҳам мавжуд, масалан, парацетамол. У оғриқ ва иситмага қарши кенг қўлланиладиганвоситалардан биридир. Парацетамол оғриқ қолдирувчи препаратлар орасидаалоҳида ўрин эгаллайди. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, парацетамол ностероид яллиғланишга қарши дорилардан фарқ қилади - яллиғланишгақарши фаолликка эга эмас ва терапевтик дозаларда ошқозон-ичак тракти, юрак-қон томир тизими ва буйракларга таъсир кўрсатмайди.
Бундай "оддий" дори воситасини қўллаш бўйича узоқ йиллик тажрибагақарамай, унинг барча таъсир механизмлари олимлар учун дарҳол тушунарлибўлмаган. Фақатгина сўнгги ўн йилликда тадқиқотчилар парацетамол оғриққолдирувчи таъсирни, жумладан, CВ1 (каннабиноид) ретсепторларини билвосита фаоллаштириш орқали ҳам кўрсатишини аниқладилар.
Бош ва орқа мияда парацетамол 4-аминофенолга айланади ва арахидонкислотаси билан бирикиб, N-арахидоноилфеноламин – эндогенканнабиноидни ҳосил қилади. У тана ҳароратини доимий ушлаб туриштизимида иштирок этадиган махсус TRPV1 ретсепторларининг агонисти ваанандамидни (нейротрансмиттер) ҳужайра томонидан ушлаб туришингибитори ҳисобланади, бу эса эндоген каннабиноидлар даражасинингошишига ва оғриқ қолдирувчи таъсирга олиб келади. Бундан ташқари, N-арахидоноилфеноламин бош миядаги сиклооксигеназани ингибирлайди.
Шундай қилиб, парацетамол барча даражаларда таъсир кўрсатади: тўқимаретсепторларидан орқа мия орқали оғриқ ҳисси пайдо бўлган таламус ва бош мия пўстлоғигача.
ПАРАЦЕТАМОЛНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ:
• кенг терапевтик қўлланилиши;
• узоқ муддатли қўллаш ва тадқиқот тажрибаси;
• қулай хавфсизлик ва чидамлилик профили;
• қабул қилингандан сўнг яхши биосингувчанлиги;
• бошқа препаратлар билан ўзаро таъсирининг камлиги;
• паст дозаларда (≤ 2 г/кун) овқат ҳазм қилиш тракти ва буйраклар учун паст токсиклиги.
Парацетамолни турли дори шаклларида қўллаш имкониятини ҳисобга олганҳолда, уни кўпинча ЎРВИ ва гриппни симптоматик даволаш учункомбинацияланган препаратлар таркибида ишлатилади. Бундай воситаларшуниси билан қулайки, бир нечта препаратларни алоҳида қабул қилиш вауларнинг биологик мавжудлиги ёки ўзаро таъсири ҳақида ташвишланишнингҳожати қолмайди. Парацетамол билан биргаликда қўлланиладиган фаолбирикмалар касаллик белгиларига қарши курашиш ва ҳолатни янадаенгиллаштириш қобилиятига эга. Шундай препаратлардан бири NIKAPHARM компаниясининг "Риномакс" туркумидаги дори воситаларидир.
"Риномакс" кукун шаклида грипп ва ЎРВИнинг дастлабки аломатларигақарши курашда энг замонавий ечим сифатида ўзини кўрсатди.
Пухта танланган таркиб туфайли препаратлар тўплами қуйидаги аломатларбилан самарали курашиш имконини беради:
• бош ва мушак оғриғини камайтиради
• бурун битишини бартараф этади
• қалтираш ва умумий ҳолсизликда ёрдам беради
Препаратни касалликнинг биринчи кунлариданоқ қўллаш мумкин, бу эсатезроқ тикланишга ва асоратлар хавфини камайтиришга ёрдам беради. У бутун оила учун мос келади ва сурункали касалликларда бошқа доривоситаларини қабул қилаётганлар беморлар томонидан ишлатилиши мумкин(йўриқнома тавсияларига амал қилган ҳолда).
Фармацевт учун тавсиялар
Харидорларга маслаҳат беришда қуйидагиларни эслатиш муҳим:
• симптоматик препаратлар касаллик сабабини бартараф этмайди, балки унинг кечишини енгиллаштиради
• бир вақтнинг ўзида бир хил таъсир этувчи моддаларга эга бўлган бир нечтавоситани қўллаш тавсия этилмайди
• уч кундан ортиқ юқори ҳарорат сақланиб қолса, нафас қисиши ёки кучлиоғриқ пайдо бўлса, беморни шифокорга йўналтириш зарур
Профилактика чораларига риоя қилинса, ЎРВИдан қочиш мумкинми?
Куз-қиш мавсумида шамоллаш касалликларининг олдини олишнинг асосийчоралари иммунитет тизимини мустаҳкамлаш, юқумли беморлар биланалоқадан сақланиш, шахсий гигиена қоидаларига риоя қилиш ва касалликривожланиши хавфини оширадиган омиллардан, жумладан стресс, совуққотиш, гавжум жойлардан узоқ туришдан иборат. Бу чора-тадбирларсоғлиқни асраш ва вирусли инфекцияни юқтирмасликка ёрдам беради.
Шамоллаш бир қарашда кўрингани каби беозор касаллик эмас. "Риномакс Хот" сингари замонавий воситалардан фойдаланган ҳолда симптоматик даволаш касаллик кечишини тезроқ енгиллаштириш ва беморларнинг ҳаётсифатини яхшилаш имконини беради. Фармацевтнинг вазифаси самарали вахавфсиз ечимни таклиф этиш ҳамда беморларни ундан тўғри фойдаланишгаўргатишдан иборат.
