Эркин нафас олиш қобилияти – қимматбаҳо неъматдир. Ўпка ва нафас олиш тизимининг саломатлиги организм умумий ҳолатини сақлашда ҳал қилувчи роль ўйнайди. Мақолада ўпкага ғамхўрлик қилишнинг аҳамияти ва эркин нафас олишни қандай таъминлаш кераклигини кўриб чиқамиз.
Нафас олиш аъзолари қандай ишлайди
Ҳаётимиз давомида ҳар биримиз 700 миллион марта нафас оламиз ва нафас чиқарамиз. Одатда, бир дақиқада ҳаво йўллари орқали 4-6 литр ҳаво ўтади. Жисмоний фаоллик пайтида ушбу кўрсаткич (дақиқалик нафас ҳажми) 30 литргача, максимал зўриқишда эса 150 литргача ортиши мумкин.
Бронхиал дарахт 24 та тармоқланиш даражасига эга. Ўпкада алвеолаларнинг умумий сони 300-350 миллионга етади. Ўпканинг нафас олиш юзасининг умумий майдони 90 квадрат метрдан ошади.
Агар одам ўртача 22-24 мингта нафас оладиган бўлса, уларнинг ҳар бири билан организмга ўртача 55 минг чанг донаси тушади, ҳар куни бронхлартозаланишининг мукоцилиар механизми нафас олиш тизимидан маълум ўлчамдаги тахминан 2 ош қошиқ чанг зарраларини чиқариб ташлайди. Кичикроқлари, масалан, сигарет тутуни заррачалари каби майдалари ўпкада тўпланади. Шунинг учун сурункали чекувчиларда ўпка оч пушти рангдан кул рангга айланади.
Бронх-ўпка аппаратининг дренаж тизими эскалатор принципи асосида ишлайди. Бронхлар шиллиқ қаватининг киприкчалар ўраб турган пастки қатлами – суюқ (кул), киприкнинг учлари билан ўзаро таъсирлашувчи юқори қатлами эса – ёпишқоқ (гел) бўлиб, эскалатор лентасига ўхшаш нарса ҳосил қилади.
Бронхитда шиллиқ ва гел ўртасидаги мувозанат бузилади. Соғлом бронхлар одатда бир кунда 50-150 мл шиллиқ ишлаб чиқаради, беморларда эса бу миқдор сезиларли даражада ошади. Балғам бронхиал дарахтнинг тугунларида тўпланиб, меъёрий нафас олишни қийинлаштиради. Агар ёпишқоқ шиллиқ кўп бўлса, ҳаво йўлларини тозалашга ёрдам берадиган киприкчалар бир-бирига ёпишади. Бу уларнинг ҳаракатланишини қийинлаштиради ва бронхларнинг табиий тозаланишини секинлаштиради, бу эса ҳансирашга ва енгилликбермайдиган, безовта қилувчи йўталга олиб келади.
Нафас “транквилизатор” ролини ҳам бажаради – стрессли вазиятларда марказий асаб тизимининг фаолиятини меъёрлаштиради. Стрессда одамда нафас олиш тезлашади ва юзаки бўлади. Ушбу дақиқаларда тинчланиш муҳимдир, бунинг учун эса чуқур нафас олиш ва секин нафас чиқариш керак.
Нима учун нафас олиш қийинлашади
Дунёдаги замонавий экологик вазият инсон саломатлигига, айниқса нафас олиш аъзоларига сезиларли таъсир кўрсатади. ЖССТ мутахассисларининг прогнозларига кўра, нафас олиш тизими патологияси туфайли юзага келадиган ўлим кўрсаткичи аҳоли ўлими умумий таркибида иккинчи ёки учинчи ўринни эгаллайди. Ўткир патология билан шифохонага ётқизилганларнинг 10% дан ортиғи пневмония (зотилжам) билан боғлиқ. Ҳар йили дунё бўйлаб 17 миллиондан ортиқ бемор ҳансираш безовта қилганлигиучун тиббий ёрдамга мурожаат қилади. Ушбу аломат турли хил касалликлар: бронхиал астма, ўпканинг сурункали обструктив касаллиги, пневмония ва нафас йўлларининг бошқа инфекциялари билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Нафас олиш тизими касалликларининг аксарият ҳолатлари кўплаб омилларга боғлиқ:
- ҳавонинг чанг, тутун ва хавфли кимёвий бирикмалар билан ифлосланиши;
- иқлим шароити, хусусан, нам иқлим шароитида яшаш;
- юқумли касалликлар: грипп ва ЎРВИ каби ўткир юқумли касалликлар, айниқса мавсумий даврларда;
- нафас йўлларининг сурункали касалликлари;
- шамоллаш;
- тамаки чекиш;
- аллергия;
- иммунитетнинг пасайиши.
Шуни таъкидлаш керакки, тамаки чекиш сурункали обструктив бронхит ва ўпка эмфиземаси ривожланишининг асосий сабабларидан биридир. Обструктив бронхит – бу бронхларнинг яллиғланиши, улар бўшлиғинингторайиши (обструкцияси), бронхоспазм ва ҳаво ўтказувчанлигининг бузилиши билан бирга кечади. Ўпка эмфиземаси алвеолаларнинг парчаланиши билан характерланади ва бу газ алмашинувининг ёмонлашишига олиб келади. Ҳар иккала ҳолат ҳам нафас олиш билан боғлиқ муаммолар, ҳансираш ва жисмоний фаолликдаги қийинчиликлар билан бирга кечади. Тамаки чекиш яллиғланишнинг ривожланишига ва ўпка ҳолатининг ёмонлашишига ёрдам бериб, ушбу касалликлар аломатларини кучайтиради.
Нафас олиш йўлларида ривожланадиган патологик жараёнлар бронх-ўпкатизими дренажининг бузилишига олиб келади. Ҳатто оддий шамоллашда ҳам бемор томоқ оғриғи, йўтал, ҳансираш ва кўкрак соҳасидаги оғриққа шикоят қилади.
Нафас олиш касалликлари қандай намоён бўлади
Нафас олиш органлари касалликларида одатий симптомлар:
- балғамли ёки балғамсиз йўтал;
- ҳансираш, нафас олишнинг қийинлашиши, айниқса жисмоний фаолликда;
- нафас олаётганда ёки нафас чиқараётганда кўкрак соҳасида оғриқ, ноқулайлик ёки оғриқ ҳисси;
- қон туфлаш - йўталаётганда қон ажралиши;
- бўғилиш хуружлари.
Муайян симптомнинг оғирлиги ва устунлиги касалликнинг тури ва хусусиятига қараб фарқ қилиши мумкин.
Йўталиш деярли барча ўпка касалликларига хос. Эпидемиологик тадқиқотлар шуни кўрсатадики, нафас олиш тизими касалликлари билан оғриган ва ихтисослашган амбулатория клиникаларига мурожаат қилган беморларнинг учдан бир қисми сурункали доимий йўталга (СДЙ) шикоят қиладилар. Турли мамлакатларда олиб борилган тадқиқотлар чекувчи эркаклар орасида СДЙсезиларли даражада ошганини кўрсатади.
Йўталиш – нафас йўлларининг ўтказувчанлиги бузилганда юзага келадиган рефлектор реакция. Йўталнинг асосий вазифаси – нафас йўлларининг нормалўтказувчанлигини қайта тиклашдан иборат. Бунга секретни чиқариб ташлаш ва шиллиқ ва бронхиал секрет транспортини тиклаш орқали эришилади, яънийўтал – бу организмнинг ҳимоя реакцияси ҳисобланади.
Йўтални қандай даволаш керак
Сизнинг эътиборингизга компаниямиз мутахассислари томонидан респиратор касалликлар, ўткир ва сурункали бронхит, шу жумладан чекувчилар бронхитида йўталнинг этиологиясини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган формула – маҳсулотни таклиф этамиз.
“Риномакс Бронхо” – бу кукун шаклида, таркибида аскорбин кислота бўлган комбинацияланган препарат. Муколитик хоссага эга: балғамни суюлтиради, унинг ҳажмини оширади ва шу билан унинг чиқарилишини осонлаштиради, балғам ажралишига ёрдам беради. Препарат мавсумий яллиғланиш ривожланиш хавфини, шунингдек нафас аъзолари сурункали касалликларининг қўзишини камайтиради.
“Риномакс Бронхо” катта ёшдаги ва 2 ёшдан ошган болалар учун мўлжалланган.
